Mari Boine heeft ver gereisd sinds ze debuteerde met zingen en met een voor in die tijd goedzittend kapsel in 1980. Het zingen heeft haar samengebracht met zowel wereldsterren als Angelique Kidjo, Anthony Hopkins en Jessica Lange tijdens het Vredesconcert 2002, als met koninklijke bruiloftsgasten.

MARI BOINE

• Artiest.
• Geboren in Gámehisnjárga bij Karasjok. Woont (ondertussen) in Tromsø.
• Heeft twee volwassen zonen uit een eerder huwelijk, is gescheiden van gitarist Moustapha Blondin.
• Debuteerde met "Jaskatvuoda manná/Etter stillheten" (1986).
• Heeft sindsdien een rij platen/cd’s uitgegeven en samengewerkt met muzikanten als Jan Garbarek, Youssou N'Dour en Nils Petter Molvær.
• Heeft verschillende prijzen in ontvangst genomen, oa. Samerådets ereprijs, de Spellemannprijs (3x), Kassette-uitgiftefonds lanceringsbeurs

Mari Boine loopt over de stoep in de wijk Grünerløkka in Oslo. Zonder waarschuwing werkt ze zich uit het zwart leren jasje en trekt het over haar hoofd. Zij straalt en maakt van pure enthousiasme een paar danspassen.

- Poeh! Nu kan ik ontspannen!

Deze duidelijke opluchting is te danken aan het feit dat het poseren voor de fotograaf voor deze keer voorbij is.

De gedachte aan het drie uur intieme gesprek met haar is goed. Maar die camera’s zijn er niet beter op geworden met de jaren en de gestadig toenemende bekendheid.

Vorige week bereikte ze een nieuwe, voorlopige top in de moeizame verovering van de wereld van de blanke mens: de prestigieuze Nordisk råds muziekprijs. Voor het eerst voor een uitvoerende Noorse kunstenaar.

"…. gedurende een kwart eeuw een van de vooraanstaandste uitvoerenden van ‘Norden’ binnen etnische muziek geweest, schreef de jury o.a. als argument.

- Dat vind ik mooi. ‘Een kwart eeuw’, zegt ze en benadrukt de uitdrukking terwijl we gaan zitten in het cafe. Ze bedankt beslist voor de aanbevolen zalm (opgekweekte zalm haalt het niet bij de zalm die in Finnmark opgroeit!).

- Gedurende een kwart eeuw heb ik geweigerd om toe te geven. Ik had me allang kunnen aanpassen. Maar ik stond er op om met een schat te komen.

Zo eenvoudig en precies is het namelijk mogelijk om Mari Boines project samen te vatten, of geestelijke reis, zoals ze zelf haar leven noemt.

Maar de reis naar deze schat is even lang, pijnlijk en vol beproevingen geweest, als in een sprookje. Het pijnlijkst is misschien wel dat nu zij het sprookjesslot nadert, haar ouders zullen denken dat ze op weg is naar haar ondergang.

- Zij waren altijd tegen dat wat ik deed en kwamen niet één keer om mij eens te horen zingen. Ze verstijfden bij de erkenning dat ze hadden gekeken toen ik voor de eerste keer de Spellemannpris kreeg, zegt ze over haar strenge læstadiaanse ouders.

- Een vloed aan tranen en enkele kapotte borden waren nodig om het te verwerken. Nu, later, zou ik wensen dat ze nog leefden, dan kon ik vertellen dat ik ze begreep. Als product van hun tijd en als gevolg van de krachtige onderdrukking.

Zij is zelf een product van een kindertijd met een uitgesproken doel: In dood en leven christen blijven. En ordentelijk christelijke kinderen krijgen.

- De minste gedachte aan het Samische, heidense was niet helemaal weggejaagd, dat was de grootste schaamte.

Alle andere muziek dan psalmen was uitgebannen. De radio was alleen voorbehouden aan kerkdiensten, en de vijf broers en zussen moesten op wacht staan als ze stiekem luisterden naar andere muziek als de ouders wegwaren. Dans, opmaak, kleuren, lach: Alles was zonde en schaamte.

Een muziekleraar op school ging naar haar vader en vroeg voorzichtig – maar tevergeefs – of het muzikale meisje met de klas mee mocht naar Karasjok naar schoolconcerten en theater. De opvoeding was effectief.

- Ik was de meest bescheiden persoon op deze aarde. Een schaduw die het liefst niet gezien werd en helemaal geen mening had. Op de lerarenschool was ik doodsbang dat de leraar me iets zou vragen.

Gordijnenzege.

Maar hier zit ze in de, op dit moment, meest trendy bar van Grunnerløkka. De kosmopolitische rebel. De wereldster die tot de meest vooraanstaande Samische spreekster is geworden. Opgesierd met extensions, glasparels, zilver en leer. En nodigt uit tot duizelende vragen over lot, keuze en metamorfose.

- Had je anders kunnen kiezen?

Ze draalt geen seconde met het antwoord.

- Nee. Tegenwoordig zie ik dat ik geen keuze had. Ik zou ziek geworden zijn, verdronken in alcohol of zelfdestructie. Zingen was een roes die er voor zorgde dat ik adem kreeg. Zo bekeken was ik gedurende meer dan 20 jaar verslaafd, lacht ze zachtjes. Maar wordt snel ernstig. – De metamorfose die ik heb doorgemaakt geeft me veel vertrouwen dat een mens kan veranderen.

- Maar waarom was uitgerekend jij het die het voor elkaar moest krijgen om zich te bevrijden van dat strenge omhulsel?

- Wie kan kiezen of wie gekozen wordt, behoort tot de grote mysteries van het leven. Ik kan alleen maar dankbaar zijn dat ik mijn eigen stem gevonden heb.

Ze vermoedde nooit dat ze deze stem had voor ze 24 jaar werd. Dralend nam ze hem in gebruik bij een zanggroep in Billefjord, waar zij en haar man leraar waren in Engels Zweeds en Noors.

- Op een dag probeerde ik John Lennons "Working class hero" in het Samisch te vertalen. Plotseling was de parallel getrokken.: De onderdrukte arbeidersklasse en het onderdrukte Samevolk. De woorden stroomden naar buiten.

Sindsdien is het blijven stromen. We hebben geleerd haar te zien als een razende furie door een niet te stoppen en rechtvaardige boosheid vanwege machtsmisbruik tegenover haar volk. Oerkracht, oermoeders, en oerboosheid stonden als een nevel om de naam Mari Boine. Enkelen waren zelfs benieuwd of ze wel kon glimlachen.

- Oh ja, zegt ze. En glimlacht. – Iets van mijn sociale angst is daar begonnen. Ik was zo lang zwijgzaam. Toen ik begon te praten, ging het over hele grootse zaken. Velen vonden zowel dát als mijn muziek beangstigend en redden het niet om met mij om te gaan. Toen deed dat pijn. Nu kan ik het begrijpen en heb ik geleerd om het iets meer in de juiste verhouding te doen. Voor mij was het feitelijk een overwinning dat ik het voor elkaar kreeg om over gordijnen en kapsels te praten.

Lachende Duitsers.

Slechts om de myte de wereld uit te helpen, nog een keer voor iedereen: Mari Boine heeft humor! Volgens haar vaste gitarist en trouwe muzikale broer, Roger Ludvigsen, krijgt ze zelfs Duitsers vanaf het podium aan het lachen. Daar kan ze spontaan uitspraken doen als: "Ik groeide op in een stad met 20 huizen". Om zichzelf na het lachen te corrigeren: "Ach nee, er waren slechts vijf huizen. Maar iedereen wil graag uit een grote stad komen!".

- Hehe! Mensen verwachten dat ik zó serieus ben dat het een grote verrassing is als ik grappig ben. Maar ik weet dat mijn liederen zo diep kunnen raken, dat het geweldig fijn is om het met humor in balans te brengen.

Toch zijn de geruchten dat ze droomt over stand-up worden erg overdreven. Daarentegen is het helemaal waar dat ze als jong meisje ervan droomde om stewardess, model of zangeres te worden. Ver van het leven staande en totaal onrealistische producten van het vernoorsingsproces, alle drie.

- Maar zie, ik ben ze alle drie geworden.

- Euhh... zangeres - ja. Model – ja. Maar stewardess?

- Als ik zing neem ik het publiek mee op een vliegreis! Ik merk hoe mijn muziek en het sjamanen ritme waar ik naar zoek, iets diep in de mensen beroert. Voor mij is dat een bewijs dat er iets is als een universele taal. Eigenlijk heel logisch. Alle mensen hadden immers ooit een verbinding met de natuur. Samen en andere oervolkeren hebben dat langer behouden, een wijsheid misschien waar meerderen nieuwsgierig naar moeten zijn.

Maar zelf moest ze zich wenden tot westelijke denkers zoals Carl Gustav Jung om haar geestelijke wortels terug te vinden. Zij zelf was bang tot schaamtevol zwijgen toe.

- Jung waagde het om te praten over geesten en veel viel voor mij op zijn plaats. In het Westen zijn jullie bang voor zowel geesten als sterke gevoelens. Toen mijn teksten zouden worden vertaald in het Noors, kreeg ik te horen dat het pathetisch klonk. Dat leerde me veel over de angst voor de ernst.

Solidaire opmaak.

Boine heeft een uur nodig om de soep naar binnen te werken, heeft thee met honing besteld en en haalt discreet een dunner geworden turkoois pakje sigaretten te voorschijn: Natural American Spirit. Met een foto van een Indiaan. Alsof ze aan zou kunnen komen met Marlboro light, toch?

Maar de solidariteit met Indianen strekt verder dan tot de keuze van tabak. Toen Mari en twee vriendinnen naar een echte pow wow zouden, het Indiaanse antwoord op de lokale dans, wilde ze zich slechts tooien met één broche om niet arme Indianen voor het hoofd te stoten. Haar tooisel was sterk afwijkend – om het zacht uit te drukken.

Het gesprek gaat verder; niet over gordijnen. Maar over geesten, sjamanen, voorvaderen, technologie, natuur, grote steden. Plotseling wordt Boine stil en zoekt naar woorden.

- Zeg.. , wordt dit zo’n interview waarin je opnoemt hoeveel kinderen ik heb en zo?

- Eh...., ik heb er wel over gedacht om te vertellen dat je twee zonen hebt, ja. Ik ben meer onzeker over wat ik zal schrijven over de liefde en echtgenoten?

- Dan kun je schrijven dat ik bijna niet begrijp dat het mogelijk is dat men het uit kan houden met mensen die zoveel reizen als ik.

- Maar de muziekprijs. Hoe heb je die gevierd?

Boine licht op: - Ik hoopte dat je daarover zou vragen! Als eerste dronk ik een glas Gammel Dansk met vrienden. En toen, gisteren, liet een vriendin mij zien dat er hier in Oslo natuur te vinden is waar men ver weg kan kijken. Ze nam mij mee naar Frognerseteren. We wandelden een mijl terwijl we langs al die dennenbomen keken. Een prachtige viering.

Verder zal het prijzengeld gebruikt worden voor een rivierboot en een nieuwe cd. En om een beetje schuld te betalen aan mijn twee zonen door ze in de herfst mee te nemen naar Brazilië.

- Mijn moeilijkste keuze was om bij mijn zonen weg te gaan en de wereld in te trekken. Ik troost me ermee dat het beter voor hen was om een moeder te hebben die in balans was dan een die thuis zat en met het hoofd tegen de muur sloeg.

Honden en inwoners van Finnmarken.

Mari Boine is nu bijna helemaal enthousiast. Niet in het minst nadat zij zong op de bruiloft van het kroonprinselijk paar heeft ze een nieuwe openheid bemerkt. Maar geloof maar niet dat ze tam is geworden of ongevaarlijk wat betreft haar geestelijke gesteldheid.

- Toen ik terugkwam van tournee en mij voor de discussie over de Finnmarkwet inzette, zag ik hoe weinig we eigenlijk verder gekomen waren. Dat Odd Einar Dørum zijn hele gewicht heeft gelegd in de hondenwet, maar niet de Finnmarkswet becommentarieerde, zegt iets over arrogantie. Nee, het is toch weer hoog tijd voor enkele opmerkingen!

Maar haar eigenlijke roeping is noch politicus, noch goeroe te zijn.

- Zoveel mensen zijn ingekapseld door hun eigen angst. De meegeërfde angst voor de natuur binnen in ons.

Ze vormt een piepklein kooitje met haar handen. – Ik wil die kleine ‘ikke’ er uit hebben en laten vliegen. Dat is mijn opgave hier in deze wereld zegt ze terwijl ze haar handen opent en een denkbeeldig klein mens naar buiten en omhoog stuurt.

Zo is ze toch nog het meest een stewardess.

Bron:http://www.aftenposten.no/kul_und/musikk/article563703.ece